Bomen vormen een essentiële rijkdom in stedelijke gebieden, bieden schuilplaatsen voor verschillende soorten en zorgen voor verkoeling en karakter in de straten. Ze zijn er in diverse vormen en maten, variërend van inheemse soorten tot bomen die geschikt zijn voor vochtige of droge grond. Bij het kiezen van een boom is het cruciaal om rekening te houden met de standplaats: Is de bodem droog of nat? Is er voldoende ruimte onder de grond? En heb ik een boom nodig die verkoeling biedt of die veel nectar produceert? De manier waarop bomen worden geplaatst, bepaalt hun rol in het ecosysteem. Hieronder worden enkele structuren besproken waarin bomen kunnen worden geplaatst.
Bomenrijen
Een bomenrij creëert verbindingen tussen verschillende gebieden. Voor nachtdieren is het belangrijk dat er voldoende schaduw en donkerte is. Inheemse bomen, die veel voedsel bieden, zijn essentieel voor de aanwezigheid van (kleine) vogels.
Bosjes
Een bosje bestaat uit meerdere bomen met daaronder of rondom struiken. Het is belangrijk dat deze bosjes inheemse soorten bevatten, omdat ze aantrekkelijker zijn voor insecten en andere dieren dan uitheemse soorten. Bosjes zijn cruciaal voor broedvogels en kleine zoogdieren, zoals muizen, egels en marterachtigen. Om broedvogels zoals de merel en de houtduif een veilige omgeving te bieden, is een minimale oppervlakte van 225 m² vereist, met een voorkeur voor een grotere omvang van minimaal 1 hectare. Daarnaast is een minimale breedte van 15 meter noodzakelijk voor voldoende dekking. De natuurwaarde van een bosje kan verder toenemen door de aanwezigheid van oude bomen, boomholtes en een geleidelijke overgang naar de omliggende omgeving, zoals mantelzoomvegetatie.
Solitaire bomen
Vrijstaande bomen of bomen in kleine groepen bieden beschutting voor huismussen en fungeren als uitkijkplek voor roofvogels wanneer ze hoog genoeg zijn. Deze solitaire bomen dragen bij aan de diversiteit en ecologische waarde van de stedelijke omgeving.
Verschillende boom ordes:
Dood hout
Dood hout is een belangrijk maar veelal missend onderdeel in de (stads)natuur. Het gaat hierbij vooral om boomstam, grote takken en de wortelkluit. Kleine takken zijn geschikt voor de takkenril, ander snoeiafval telt niet mee als dood hout.
In het dode hout kunnen soorten verblijven, voedsel zoeken en schuilen. De meerwaarde van dood hout is zichtbaar door bijvoorbeeld spechtenholen en de groei van paddenstoelen. Minder zichtbaar maar minstens even belangrijk zijn de vele insecten die leven in dode bomen. Zij zijn voedsel voor vogels en zoogdieren, waardoor rondom de boom een volledig voedselweb wordt gecreëerd. Van alle aan land gebonden soorten is 10% afhankelijk van dood hout, voor soorten die in bossen voorkomen is dit zelfs 40%. Met het behoud van staande of liggende dode bomen, worden velen soorten voorzien of juist aangetrokken. Laat dode of aftakelende bomen in bosplantsoen staan, bomen in straten moeten vanwege veiligheidsoverweging verwijderd worden. Deze bomen kunnen in de nabije omgeving wel neergelegd worden (zie onderstaande kop ‘liggend dood hout’).
Staand dood hout
Bomen die langzaam aftakelen en in hun volledigheid behouden blijven zijn de meest waardevolle optie. De aftakelingsfase verloopt hierbij langzaam, waardoor de omgeving vanuit ecologisch oogpunt de tijd krijgt om in te spelen op de verandering. Een alternatief, bijvoorbeeld door het ontstaan van onveilige situaties, is het verwijderen van enkel de takken, waardoor de kroon behouden blijft. Een tweede alternatief is dat ook de kroon wordt verwijderd, en enkel de stam blijft staan.
Liggend dood hout
Ook liggend dood hout is van grote waarde. Geef een omgevallen of verwijderde boom een plek in naastgelegen groenstructuren. De boomstronken (met wortelkluit) zorgen voor een veilige schuilplaats, schaduw en voedsel voor veel soorten. Plaats gevelde bomen in de lengte achter elkaar, in bij voorkeur een open landschap zodat deze geleiding en beschutting bieden voor grondgebonden soorten, zoals de egel en kleine watersalamander. Kies bij voorkeur een plek waar de stam langzaam kan worden opgenomen waardoor het hout in verschillende stadia een ecologische functie heeft.
